TỪ LÀNG SEN ĐẾN PARIS 

Lịch sử dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX đã ghi dấu một khoảnh khắc không thể nào quên tại Bến Nhà Rồng mùa hè năm 1911. Từ nơi ấy, người thanh niên Nguyễn Tất Thành lặng lẽ bước lên con tàu Amiral Latouche Tréville để bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước, mở ra một bước ngoặt lớn cho vận mệnh dân tộc. Đằng sau quyết định ra đi ấy không phải là một phút bốc đồng, mà là kết tinh của cả một thời niên thiếu nhiều trăn trở, khi nỗi đau mất nước và khát vọng cứu dân tộc đã sớm lớn dần trong trái tim Người.

Nguồn cội từ hương sen và nỗi đau Cố đô

Hành trình cứu nước của Người không bắt đầu từ giây phút con tàu rời bến, mà khởi nguồn từ những năm tháng tuổi thơ, từ những bài học nhân nghĩa bên khung cửi của mẹ hiền và bên giá sách của người cha mẫu mực.

Những ngày thơ bé của Người hiện lên đẹp đẽ mà sâu lắng như một bức tranh thủy mặc trong những trang sách Bông sen vàng và Búp sen xanh - hai tác phẩm được chấp bút bởi nhà văn, nhà cách mạng Sơn Tùng, nơi câu hò ví dặm xứ Nghệ, tình quê mộc mạc và cốt cách thanh cao của cụ Nguyễn Sinh Sắc đã âm thầm gieo vào tâm hồn cậu bé Côn những hạt giống đầu tiên của lòng yêu nước, thương dân. Đó là một thời niên thiếu đầy hoài bão nhưng cũng trĩu nặng suy tư khi chứng kiến cảnh nước mất nhà tan.

Bộ đôi tác phẩm Búp sen xanh và Bông sen vàng của nhà văn Sơn Tùng đang trưng bày tại Không gian văn hóa Hồ Chí Minh - Không gian tri thức PECC2.

Khi theo cha vào kinh thành Huế, giữa vẻ vàng son u uất của Cố đô, chàng thiếu niên ấy đã phải đối mặt với những nghịch cảnh nghiệt ngã: nỗi đau mất mẹ, cảnh nhà sa sút và hơn hết là sự bế tắc của những con đường cứu nước đương thời. Chính trong không gian tưởng như tĩnh lặng ấy, những day dứt về vận mệnh dân tộc trong tâm hồn Nguyễn Tất Thành càng trở nên sâu sắc hơn bao giờ hết. Quãng đời của Người trong tác phẩm Từ Làng Sen đến Bến Nhà Rồng của Giáo sư, Tiến sỹ, Nhà văn Trình Quang Phú không chỉ là một hành trình địa lý mà là sự chuyển biến dữ dội về mặt tư tưởng. Trong khi các bậc tiền bối hướng về phương Đông, Nguyễn Tất Thành lại có một quyết định táo bạo rằng sang phương Tây để tìm hiểu xem họ làm thế nào rồi trở về giúp đồng bào mình. Người hiểu rằng: "Muốn đánh thắng kẻ thù, trước hết phải hiểu rõ kẻ thù".

Hai tác phẩm Đường Bác Hồ đi cứu nước và Từ làng sen đến Bến Nhà Rồng của GS. Trình Quang Phú.

Chuyến đi vạn dặm và ánh sáng từ "kinh đô ánh sáng"

Ngày 5/6/1911, con tàu rẽ sóng ra khơi, mang theo người thanh niên trẻ tuổi Văn Ba bước vào một hành trình chưa ai khi ấy có thể hình dung hết tầm vóc lịch sử. Từ đây, con đường cứu nước của Người bắt đầu trải dài qua 3 đại dương, 4 châu lục, 28 quốc gia, qua hàng trăm thành phố lớn nhỏ, qua biết bao miền đất lạ, biết bao số phận con người và những biến động lớn lao của thời đại.

Con tàu Đô đốc Amiral Latouche Tréville (Ảnh: Sưu tầm).

Gợi lại chặng đường đặc biệt ấy, cuốn Đường Bác Hồ đi cứu nước của GS. Trình Quang Phú giúp người đọc hình dung rõ hơn hành trình bôn ba đầy gian nan nhưng cũng hết sức vĩ đại của Bác. Qua từng trang sách, con đường ra đi tìm đường cứu nước hiện lên không chỉ là những bước chân vượt biển lớn, mà còn là hành trình của tư duy, của bản lĩnh và của một khát vọng cháy bỏng dành trọn cho dân tộc.

Từ những bến cảng nghèo nàn ở châu Phi đến những đô thị phồn hoa của nước Mỹ, Nguyễn Tất Thành vừa lao động để mưu sinh, vừa quan sát, suy ngẫm và chiêm nghiệm về thế giới xung quanh. Chính trong những năm tháng ấy, Người từng bước nhận ra một chân lý lớn: ở đâu trên thế giới này, những người lao động nghèo khổ cũng đều là bạn; và ở đâu có chủ nghĩa thực dân, ở đó có áp bức, bất công và đau thương, một kẻ thù chung của các dân tộc bị trị.

Trong hành trình ấy, Paris là điểm dừng chân mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giữa "kinh đô ánh sáng" hoa lệ, Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp đối diện với chính quốc của chủ nghĩa thực dân, nơi sản sinh ra những khẩu hiệu đẹp đẽ về tự do, bình đẳng, bác ái, nhưng cũng là nơi phơi bày biết bao nghịch lý đối với các dân tộc thuộc địa. Giữa lòng Paris, người thanh niên yêu nước ấy đã không quản gian khổ, làm đủ nghề từ đốt lò, rửa ảnh đến viết báo, tham gia hoạt động chính trị, bền bỉ tìm kiếm một tiếng nói cho dân tộc mình giữa diễn đàn của thế giới.

Và rồi, bước ngoặt lớn nhất của hành trình đã đến vào năm 1920, khi Người đọc được bản Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của V.I. Lênin. Đó là khoảnh khắc có ý nghĩa khai sáng, khi giữa căn gác nhỏ thiếu ánh sáng, Nguyễn Ái Quốc đã xúc động đến nghẹn ngào vì tìm thấy trong đó lời giải cho con đường giải phóng dân tộc. Từ đây, lòng yêu nước thiết tha đã gặp được ánh sáng của lý luận cách mạng; khát vọng cứu nước đã tìm thấy phương hướng đúng đắn. Nguyễn Ái Quốc không còn chỉ là một người yêu nước nồng nàn, mà đã trở thành một chiến sĩ cộng sản với lý tưởng rõ ràng, bản lĩnh kiên định, sẵn sàng chuẩn bị cho một cuộc trở về mang ý nghĩa lịch sử.

Hồ Chí Minh thời trẻ (Ảnh: Sưu tầm).

Hành trình tìm đường cứu nước đã đi qua nửa chặng đường đầy gian truân. Ánh sáng chân lý đã tìm thấy, nhưng làm sao để đưa ánh sáng ấy về với đất mẹ đang trong đêm dài nô lệ? Mời các Anh/Chị đón đọc Kỳ 2: Dấu chân cứu nước và Bản hùng ca độc lập vào tuần kế tiếp để cùng theo chân Bác trở về Việt Bắc, nơi khai sinh ra nước Việt Nam mới.

Kệ sách tại Không gian văn hóa Hồ Chí Minh - Không gian tri thức PECC2.

Để hiểu sâu sắc hơn về hành trình và những giá trị tư tưởng ấy, Quý Anh/Chị có thể tìm đọc các tác phẩm về cuộc đời và sự nghiệp của Bác Hồ hiện đang được trưng bày tại Không gian văn hoá Hồ Chí Minh - Không gian tri thức PECC2. Danh mục sách đã được cập nhật, kính mời Anh/Chị tra cứu tại đây.

Thực hiện: PECC2-TR&D